از مهمترین عوامل مؤثر بر باروری میتوان به سیگار و قلیان، مصرف الکل و مواد مخدر، اضافهوزن یا کموزنی، تغذیه نامناسب، ورزشهای بسیار سنگین، استرس و اضطراب، مصرف خودسرانه داروها و مکملهای بدنسازی اشاره کرد. سیگار و مواجهه با دود آن باعث کاهش کیفیت اسپرم و تخمک، افزایش خطر سقط و کاهش موفقیت درمانهای ناباروری میشود. حفظ وزن متعادل و کاهش ۵ تا ۱۰ درصد وزن در افراد چاق میتواند به بهبود تخمکگذاری و افزایش شانس بارداری کمک کند.
تغذیه سالم و متعادل شامل مصرف کافی ویتامینها، مواد معدنی، چربیهای سالم و کاهش مصرف کافئین و چربیهای مضر، نقش مهمی در سلامت باروری زنان و کیفیت اسپرم مردان دارد. فعالیت بدنی منظم و متوسط (مانند ۳۰ دقیقه پیادهروی روزانه) مفید بوده و ورزشهای بسیار شدید میتواند اثر منفی بر باروری داشته باشد.
مدیریت استرس و اضطراب از طریق آرامسازی، فعالیتهای معنوی، استراحت و تعادل بین کار و زندگی، نتایج باروری و درمانهای ناباروری را بهبود میبخشد.
عوامل محیطی نیز از تهدیدهای جدی باروری محسوب میشوند. آلودگی هوا، دود سیگار، فلزات سنگین (مانند سرب، جیوه، کادمیوم)، نیترات آب آشامیدنی، آفتکشها، مواد شیمیایی، پلاستیکها و فتالاتها میتوانند با اختلالات هورمونی، کاهش باروری، افزایش سقط و عوارض بارداری مرتبط باشند. همچنین مواجهات شغلی با مواد شیمیایی، حلالها و آلایندهها در برخی مشاغل، خطر اختلالات باروری را افزایش میدهد.
در مجموع، اصلاح سبک زندگی، تغذیه سالم، فعالیت بدنی متعادل، پرهیز از مصرف مواد مضر، کاهش مواجهه با آلایندههای محیطی و توجه به سلامت روان از مهمترین راهکارهای حفظ سلامت باروری در زنان و مردان به شمار میروند.
